The Punjab Bhondedar, Butemar, Dohlidar, Insar Miadi, Mukarraridar, Mundhimar, Panahi Qadeem, Saunjidar, or Taraddadkar (Vesting of Proprietary Rights) Act, 2020
Punjab Act
- Act 1 of 2023
- Enacted: 2023-03-02
- Ministry: NO MINISTRY
- Department: Department of Revenue
- Status: no repeal is recorded
The text of this Act is shown as one document.
Full text
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUNE 26, 2025
(ASAR 5 , 1947 SAKA)
108
EXTRAORDINARY
Published by Authority
CHANDIGARH, THURSDAY, JUNE 26, 2025
(ASADHA 5, 1947 SAKA)
ftXkBe nB[[g{oe
wIw{B gzB/
Gkr I n?eN
1H gzikp G'Ad/dko, p{N/wko, d'jbhdko, fJz;ko
fwnkdh, w[[eZoohdko, wz[Xhwko, gBkjh edhw,
;KMhdko, iK soZddeko (wkbekBk nfXekoK
dk fBfjs j'Dk) n?eN, 2020
(2023 dk gzikp n?eN BzH 1)
2H gzikp (p/IwhB/, ;hwKs ns/ S'N/ ekpI fe;kBK
dh GbkJh ns/ pzd'p;s) oki ;oeko dh
G'A dh nbkNw?AN n?eN, 2020
(2021 dk gzikp n?eN BzH 1)
Gkr II nkovhB? A;
e'Jh BjhA
Gkr III nXhB ftXkBekoh
e'Jh BjhA
Gkr IV do[[;sh gouhnK, g[[Bo gqekPBktK
ns/ pdb/ gzB/
e'Jh BjhA
( lxxiii )
... 109-114
______
... 115-122
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUNE 26, 2025
(ASAR 5 , 1947 SAKA)
109
Gkr-1
gzikp ;oeko
ekBz{Bh ns/ ftXkfBe eko^ftjko ftGkr
nfX;{uBk
fwsh 25 i{B, 2025
BzH 12$GLe$2025H^ gzikp G'Ad/dko, p{N/wko, d'jbhdko, fJz;ko
fwnkdh, w[[eZoohdko, wz[Xhwko, gBkjh edhw, ;KMhdko, iK soZddeko
(wkbekBk nfXekoK dk fBfjs j'Dk) n?eN, 2020 dk gzikph nB[[tkd okigkb
gzikp dh ;sk Bkb gqekPs ehsk iKdk j? ns/ gzikp oki GkPk n?eN, 1967
(1967 dk gzikp n?eN BzH 5) dh Xkok 6^T nXhB fJj T[; dk ;Zsk :[[es gkm
;wfMnk ikt/rk .
DEPARTMENT OF LEGAL AND LEGISLATIVE AFFAIRS
NOTIFICATION
The 25th June, 2025
No. 12/L.C./2025.- The Translation in Punjabi of the Punjab
Bhondedar, Butemar, Dohlidar, Insar Miadi, Mukarraridar, Mundhimar, Panahi
Qadeem, Saunjidar, or Taraddadkar (Vesting of Proprietary Rights) Act, 2020
is hereby published under the authority of the Governor of Punjab and shall be
deemed to be the authoritative text thereof in Punjabi under section 6-A of the
Punjab Official Language Act, 1967 (Punjab Act No.5 of 1967)
gzikp G'Ad/dko, p{N/wko, d'jbhdko, fJz;ko fwnkdh, w[eZoohdko,
w[zXhwko, gBkjh edhw, ;KMhdko, iK soZddeko
(wkbekBk nfXekoK dk fBfjs j'Dk) n?eN, 2020
(2023 dk gzikp n?eN BzL 1)
G'Ad/dko, p{N/wko, d'jbhdko, fJz;ko fwnkdh, w[eZoohdko, w[zXhwko,
gBkjh edhw, ;KMhdko, iK soZddeko d/ s"o s/ doi ftneshnK B{z wkbekBk
nfXekoK B{z fBfjs eoB bJh ns/ G'A wkbeK B{z w[nktia/ dh ndkfJrh eoB
bJh ns/ j'o gfoDkwe ns/ nB[;zre wkwfbnK bJh T[gpzX eoB bJh fJZe
n?eN.
Gkos rDoki d/ fJeQZsot/A ;kb ftZu gzikp oki d/ ftXkB wzvb
d[nkok j/m fby/ nB[;ko fJj n?eN pD/L^
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUNE 26, 2025
(ASAR 5 , 1947 SAKA)
110
1H (1) fJ; n?eN B{z gzikp G'Ad/dko, p{N/wko, d'jbhdko, fJz;ko
fwnkdh, w[eZoohdko, w[zXhwko, gBkjh edhw, ;KMhdko, iK soZddeko
(wkbekBk nfXekoK dk fBfjs j'Dk) n?eN, 2020 fejk ik ;e/rk.
(2) fJj ;oekoh riaN ftZu fJ; d/ gqek;aB j'D dh fwsh s'A
Bkcaia ns/ gqGkth j't/rk.
(3) fJj n?eN G'A d/ dyahbekoK iK fjZs oZyd/ T[BQK d/ g{otiK i'
G'Ad/dko, p{N/wko, d'jbhdko, fJz;ko fwnkdh, w[eZoohdko, w[zXhwko, gBkjh
edhw, ;KMhdko, iK soZddeko d/ s"o s/ fB:s fdB B{z xZN'^xZN thj ;kb
d/ ;w/A s'A doi jB, s/ bkr{ j't/rk.
2H (1) fJ; n?eN ftZu, i/eo gq;zr j'o soQK Bk b'V/L^
(T) "fB:s fdB" dk wsbp j? T[j fdB fi; B{z fJj n?eN Bkcai
j[zdk j?l
(n) "e[b?eNo" dk wsbp j? gzikp G'A wkbhnk n?eN, 1887
nXhB fB:[es ehsk frnk fiabQ/ dk e[b?eNo ns/ fJ; ftZu
n?eN nXhB e[b?eNo dhnK fiazw/tkohnK fBGkT[D bJh oki
;oeko d[nkok ft;a/;a s"o s/ ;aestkB ehsk frnk e'Jh
nca;o i' gfjb/ doi/ d/ ;jkfJe e[b?eNo s'A j/m d/ nj[d/
dk Bk j't/, ;akwb j?l
(J) "efw;aBo" dk wsbp j? gzikp G'A wkbhnk n?eN, 1887
nXhB fB:[es ehsk frnk vthiaB dk efw;aBol
(;) "w[nktiak" dk wsbp j? Xkok 4 nXhB T[fbys ;aq/aDhnK d/
ftnesh d[nkok iwQK eotkJh T[j oew i' G'A d/ wkbe B{z
ndkfJrh:'r j?l
(j) ";zgdk" dk wsbp j? gzikp G'A wkbhnk n?eN, 1887 dh Xkok
3 d/ yzv (1) ftZu gfoGk;as ehsh rJh ;zgdkl
(e) "ftZsh efw;aBo" dk wsbp j? gzikp G'A wkbhnk n?eN, 1887
nXhB wkb ns/ w[V^t;/pk ftGkr, gzikp ;oeko d/ fB:[es
ehs/ rJ/ ftZsh efw;aBo ns/ gqpzXeh ;eZsol
(y) ";oeko" dk wsbp j? gzikp oki dh ;oekol
(r) "G'A" dk wsbp T[fbys ;aq/aDhnK d/ ftnesh d/ BK s/ ;zgdk d/
wkb foekov ftZu doi ehsh rJh G'A s'A j?, fi; ftZu nfijh
;zy/g BK, nozG
ns/ bkr{ j'Dk.
gfoGk;aktK.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUNE 26, 2025
(ASAR 5 , 1947 SAKA)
111
G'A s/ T[;kohnK rJhnK fJwkosK ns/ j'o YKu/ dhnK EktK
;akwb jBl go fJ; ftZu gzikp fgzv ;akwbks G'A (ftfB:wB)
n?eN, 1961 dh Xkok 4 dh T[g^Xkok (1) iK (2) nXhB
gzukfJs B{z fBfjs ;akwbks iK gzukfJsh G'A ;akwb BjhA j?l
(x) "G'A wkbe" dk wsbp j? G'A d/ wkbe ti'A doi ehsk frnk
e'Jh ftnesh iK j;sh ns/ fi; d/ nXhB T[fbys ;aq/aDhnK
Bkb ;pzXs ftnesh B{z nfij/ s"o s/ doi ehsk frnk j?
ns/ fJ; ftZu fjZs oZyd/ T[;d/ g{otia ns/ T[sokfXekoh
;akwb jBl
(C) "w[eZoo" dk wsbp j? fJ; n?eN nXhB pD/ fB:wK d[nkok
w[eZoo ehsk frnkl
(u) "doi ehsk j'fJnk" dk wsbp j? gzikp G'A wkbhnk n?eN,
1887 nXhB oZy/ rJ/ wbehns foekov ftZu doi ehsk
j'fJnkl ns/
(S) "T[fbys ;a/qDhnK" dk wsbp j? fB:s fdB s/ xZN'^xZN thj
;kbK dh w[Zds bJh G'Ad/dko, p{N/wko, d'jbhdko, fJz;ko
fwnkdh, w[eZoohdko, w[zXhwko, gBkjh edhw, ;KMhdko,
iK soZddeko d/ s"o s/ doi ftnesh ns/ fJ; ftZu fjZs
oZyd/ g{otia ns/ T[sokfXekoh ;akwb jB.
3H (1) sZs;w/A bJh Bkcai fe;/ j'o ekB{zB, fe;/ fotki, ftjko,
w[nkfJd/ iK t;he/ ftZu doi T[bN fe;/ rZb d/ j[zfdnK^j'fJnK th, ns/ fJ;
n?eN nXhB iakps/ dh nB[;kosk ftZu ns/ fit/A w[eZoo ehsk frnk j't/,
nfijh iawhB ftZu G'A wkbe d/ ;ko/ nfXeko, jZe ns/ fjZs ysw j' ikDr/, ns/
;ko/ GkoK s'A w[es fJ; dh wkbeh T[fbys ;aq/aDhnK Bkb ;pzXs ftnesh, fi;
e'b G'A dk epiak j?, B{z fBfjs j' ikt/rh.
(2) fe;/ dhtkBh ndkbs iK j'o soQK fe;/ fvroh iK j[ew nXhB
fe;/ G'A d/ wkbe d/ fto[ZX e'Jh w[nkfJdk, dkntk iK d/Ddkoh T[; G'A fto[ZX Bkcaia
eoB :'r BjhA j't/rh, i' T[fbys ;aq/aDhnK d/ ftnesh e'b fBfjs j' u[Zeh j?.
(3) fJ; n?eN d/ nozG j'D s'A fgZS'A G'A dk wkbe nfijh G'A d/
;pzX ftZu e'Jh ;/tk gqkgs eoB dk jZedko BjhA j't/rk fijVh T[BQK T[fbys
;aq/aDhnK d/ ftnesh tZb'A fdZsh rJh j't/.
T[fbys ;q/aaDhnK d/
ftneshnK B{z G'A dk
fBfjs j'Dk.
.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUNE 26, 2025
(ASAR 5 , 1947 SAKA)
112
4H T[fbys ;aq/aDhnK Bkb ;pzXs ftnesh G'A d/ wkbekBk nfXeko b?D
bJh doyak;s nfij/ o{g ns/ sohe/ Bkb, nfijh oew Bkb, i' w[eZoo ehsh
rJh j't/, e[b?eNo B{z d/t/rk.
5H Xkok 4 nXhB doyak;s gqkgs j'D s/ e[b?eNo, w[eZoo ehs/ rJ/ sohe/
Bkb T[; s/ ekotkJh eo/rk, ns/ doyak;s B{z ;theko iK n;theko eoB dk
j[ew gk; eo/rkL
p;aos/ doyak;s B{z ;theko iK n;theko eoB d/ e'Jh th j[ew sd
sZe BjhA ehs/ ikDr/ id'A sZe G'A d/ wkbe iK T[fbys ;aq/DhnK Bkb ;pzXs
ftnesh B{z wkwb/ s/ ;[DtkJh dk tkip w"ek BjhA fdZsk iKdk.
6H (1) e[b?eNo doyak;s ;theko eoB s/ doyak;seko B{z wkbekBk
nfXeko d/D pko/ j[ew gk; eo/rk, ns/ fJ; Bkb nfijh G'A d/ wkbe d/ G'A
ftZu ;ko/ nfXeko, jZe ns/ fjZs ysw j' ikDr/.
(2) e[b?eNo wkbekBk nfXeko d/D pko/ j[ew d/D dh sohe s'A
;Zm fdB r[iao ikD s'A fgZS'A fJ; B{z gqGkt d/D bJh ;oNhfce/N ikoh eo/rk.
(3) e'Jh th G'A dk wkbe fi; d/ fJ; n?eN nXhB nfXeko
ysw j' u[Ze/ jB, nkgD/ nfXeko, jZe ns/ fjZs ysw eoB ;pzXh j[ewK d/
fdB s'A d' ;kb d/ nzdo^nzdo T[; B{z ndkfJrh:'r w[nktiak d/D bJh, nfij/
o{g ns/ sohe/ Bkb fit/A w[eZoo ehs/ ikD, e[b?eNo B{z p/Bsh eo ;edk j?L
p;aos/ e[b?eNo T[; d/ j[ewK dh sohe s'A gzi ;kb s'A B tZX dh w[Zds
nzdo, d' ;kb dh w[Zds d/ r[iao ikD s'A pknd th nfijh doyak;s b? ;edk
j?, i/eo T[j ;zs[;aN j' iKdk j? fe doyak;seko B{z ekcah ekoBK eoe/ ;w/A f;o
doyak;s dkfJo eoB s'A o'fenk frnk ;h ns/ i/eo nfijh doyak;s gzi
;kbK d/ nzdo^nzdo gqkgs BjhA j[zdh sK T[fbys ;aq/aDh d/ ftnesh tZb'A iwQK
eotkJh rJh oew ;oeko e'b iaps j' ikt/rh.
(4) fiZE/ fes/ w[nktia/ d/ jZedko ftnesh iK ftneshnK ftueko
e'Jh MrVk T[sgzB j[zdk j? sK e[b?eNo nfij/ MrV/ dk fBgNkok eo/rk ns/
i/ e[b?eNo ikD iKdk j? fe w[nktia/ d/ jZedko ftnesh fJZe s'A fiankdk jB
sK T[j T[; oew B{z T[BQK ftneshnK ftueko fjZ;/ nB[;ko tzv eo/rkL
p;aos/ i/eo T[BQK w[nktia/ d/ jZedko ftneshnK pko/ dhtkBh ndkbs
dk e'Jh fBoDk, i/ e'Jh j't/, sK T[j e[b?eNo s/ pzXBekoh j't/rk.
doyak;s dk o{g ns/
sohek ns/ doyak;s
Bkb iwQK ehsh ikD
tkbh oew.
e[b?eNo dhnK
;aeshnK.
wkbekBk nfXekoK dk gqdkB
eoBk ns/ w[nktia/ dh
ndkfJrh.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUNE 26, 2025
(ASAR 5 , 1947 SAKA)
113
(5) fiZE/ w[nktiak Bkpkbr, ftrV^fuZs ftnesh iK ;hfws fjZs
oZyD tkb/ ftnesh B{z ndkfJrh:'r j? sK e[b?eNo Bkpkbr, ftrV^fuZs
ftnesh iK nfij/ ;pzXs ftnesh d/ fjZsK B{z fXnkB ftZu oZyd/ j'J/ nfij/
gqpzX eo/rk i' ;wskg{ope j'D.
(6) fijVh G'A w[nktia/ dh ndkfJrh eoB ;w/A ofjB ehsh j'Jh
j?, T[j fi; ftnesh B{z fBfjs j? T[; B{z Gkow[es fdZsh ikt/rhl ns/ T[; dk
ofjB eoiak G'A wkbe B{z ndkfJrh:'r w[nktia/ ftZu'A ukoi j't/rk.
(7) e[b?eNo, e'Jh nfij/ ukoi dh r?o^jkiaoh dh ;{os ftZu
ns/ fe;/ wkb nca;o d/ e'Jh j[ew iK e'oN dh fvroh d/ skp/, G'A wkbe B{z
w[nktia/ dh ndkfJrh eo/rk.
(8) i/eo e'Jh nfijk ukoi j? sK e[b?eNo, T[go'es do;kJ/ d/
skp/, nfij/ ukoi dk fBgNkok eoB ftZu T[BK jh w[nktiak bkr{ eo/rk fizBk
fJ; we;d bJh b'VhAdk j't/ ns/ i/ e'Jh pkeh oew ofj ikt/, G'A wkbe B{z
ndk eo d/t/rk iK T[; w[nktia/ d/ jZedko ftnesh iK ftneshnK, fijh fe
;{os j't/, dh jZedkoh ;pzXh dhtkBh ndkbs d/ bzfps ca?;b/ d/ ;Bw[Zy
w[nktiak o'e ;e/rk.
7H i/eo e[b?eNo d[nkok Xkok 5 nXhB doyak;s oZd eo fdZsh iKdh j?
sK doyak;seko d[nkok w[nktia/ d/ s"o s/ iwQK eotkJh rJh oew T[; B{z
foczav eo fdZsh ikt/rh.
8H gzikp G'A wkbhnk n?eN, 1887 dhnK XkoktK 13, 14, 15 ns/ 16 d/
T[gpzX b'VhAdhnK spdhbhnK Bkb fJ; n?eN nXhB ekotkJhnK s/ bkr{ j'Dr/.
9H fJ; n?eN iK fJ; nXhB pDkJ/ rJ/ fB:wK d/ nB[;oD ftZu B/e^Bhsh
Bkb ehsh rJh iK ehsh ikDh fusts fe;/ rZb pko/ oki ;oeko iK fe;/
nca;o iK nEkoNh d/ fto[ZX gqk;hfeT{;aB, dktk iK j'o ekB{zBh ekotkJh BjhA
j't/rh.
10H fe;/ dhtkBh ndkbs B{z fe;/ nfij/ wkwb/ pko/ e'Jh dktk iK ekotkJh
eoB dh nfXekosk BjhA j't/rh fi; B{z fBoXkos eoB bJh n?eN d[nkok
e[b?eNo B{z ;aeshnK fdZshnK rJhnK jB, ns/ fJ; n?eN nXhB iK T[;
d[nkok gqdkB ehsh rJh fe;/ ;aesh d/ nB[;oD ftZu ehsh rJh iK ehsh ikD
tkbh fe;/ ekotkJh d/ ;pzX ftZu fe;/ e'oN iK fe;/ j'o nEkoNh tZb'A e'Jh
wBkjh j[ew ikoh BjhA ehsk ikt/rk.
w[nktia/ dh iwQK
oew B{z focazv
eoBk.
nghb, Biao;kBh
ns/ ;[XkJh.
B/e^Bhsh Bkb
ehshnK rJhnK
ekotkJhnK dh
fjcakis.
dhtkBh ndkbsK s/
o'e.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUNE 26, 2025
(ASAR 5 , 1947 SAKA)
114
11H (1) fJ; n?eN d/ T[gpzXK B{z gqGkth pDkT[D ftZu i/eo e'Jh
efmBkJh g?dk j[zdh j? sK ;oeko, ;oekoh riaN ftZu gqek;as j[ew d[nkok,
nfij/ T[gpzX pDk ;e/rh i' fJ; n?eN d/ T[gpzXK Bkb n;zrs Bk j'D, i' T[;
B{z T[; efmBkJh B{z d{o eoB bJh iao{oh iK jkbks nB[;ko T[fus gqshs j'DL
p;aos/ fJ; n?eN d/ nozG dh sohe s'A d' ;kb dh w[Zds d/ r[iaoB
fgZS'A fJ; n?eN nXhB e'Jh nfijk j[ew BjhA ehsk ikt/rk.
(2) fJ; Xkok nXhB ehsk frnk jo/e j[ew T[; d/ ehs/ ikD
fgZS'A fizBh S/sh j' ;e/, oki d/ ftXkB wzvb nZr/ oZfynk ikt/rk.
12H (1) ;oeko, fJ; n?eN d/ gq:'iBK B{z f;o/ ukVQB bJh ;oekoh
riaN ftZu nfX;{uBk d[nkok, fB:w pDk ;e/rh.
(2) yak; eoe/ ns/ g{otrkwh ;aesh dh ftnkgesk s/ gqshe{b
gqGkt gkJ/ fpBQK, nfij/ fB:w j/m^fby/ ;G ftf;anK iK
T[BQK ftZu'A fe;/ bJh T[gpzX eo ;eDr/, noEksL^
(i) T[fbys ;q/aDhnK d/ ftnesh d[nkok wkbekBk nfXekoK dk
dkntk eoB ;pzXh fi; o{g ns/ sohe/ Bkb doyak;s dkfJo
ehsh ik ;edh j?l
(ii) nfijh doyak;s Bkb iwQK eotkJh ikD tkbh oew ns/
e[b?eNo d[nkok nfijh oew B{z ;zGkb e/ oZyD dk sohekl
(iii) Xkok 5 nXhB dkfJo ehsh rJh doyak;s dk ca?;bk eoB
;w/A e[b?eNo d[nkok ngDkfJnk ikD tkbh iakpskl
(iv) wkbekBk nfXeko d/D ;pzXh fi; o{g ftZu ;oNhfce/N ikoh
ehsk ikDk j?l
(v) G'A d/ wkbe d[nkok w[nktiak b?D bJh fi; o{g ns/ sohe/
Bkb doyak;s dkfJo j' ;edh j?l ns/
(vi) sohek, fi; okjhA nghbK ns/ ;[XkJh doyak;sK dkfJo
ehshnK ik ;edhnK jB.
wBdhg gzB{,
gqw[Zy ;eZso, gzikp ;oeko,
ekB{zBh ns/ ftXkfBe eko^ftjko ftGkr.
efmBkJhnK d{o
eoB dh ;aesh.
;oeko dh fB:w
pDkT[D dh ;aesh.
3431/6-2025/Pb. Govt. Press, S.A.S. Nagar.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUNE 26, 2025
(ASAR 5 , 1947 SAKA)
115
Gkr-1
gzikp ;oeko
ekBz{Bh ns/ ftXkfBe eko^ftjko ftGkr
nfX;{uBk
fwsh 25 i{B, 2025
BzH 13$GLe$2025H^ gzikp (p/IwhB/, ;hwKs ns/ S'N/ ekpI fe;kBK
dh GbkJh ns/ pzd'p;s) oki ;oeko dh G'A dh nbkNw?AN n?eN, 2020 dk
gzikph nB[[tkd okigkb gzikp dh ;sk Bkb gqekPs ehsk iKdk j? ns/ gzikp
oki GkPk n?eN, 1967 (1967 dk gzikp n?eN BzH 5) dh Xkok 6^T nXhB fJj
T[; dk ;Zsk :[[es gkm ;wfMnk ikt/rk .
DEPARTMENT OF LEGAL AND LEGISLATIVE AFFAIRS
NOTIFICATION
The 25th June, 2025
No. 13/L.C./2025.- The Translation in Punjabi of the Punjab (Welfare
and Settlement of Landless, Marginal and Small Occupant Farmers) Allotment
of State Government Land Act, 2020 is hereby published under the authority
of the Governor of Punjab and shall be deemed to be the authoritative text
thereof in Punjabi under section 6-A of the Punjab Official Language Act,
1967 (Punjab Act No.5 of 1967)
gzikp (p/iawhB/, ;hwKs ns/ S'N/ ekpia fe;kBK dh GbkJh ns/ pzd'p;s)
oki ;oeko dh G'A dh nbkNw?AN n?eN, 2020
(2021 dk gzikp n?eN BzL 1)
p/iawhB/, ;hwKs ns/ S'N/ fe;kB fiBK dk d; ;kb iK tZX ;w/A bJh
;oekoh G'A s/ ek;as epiak j?, B{z G'A nbkN eoB bJh fJZe efbnkDekoh
T[gkn ti'A gqdkB eoB bJh ns/ ;oeko d/ fjZsK dh oZfynk bJh T[; dh
iawhB bJh T[fus ehws gqkgs eoB bJh ns/ fJ; Bkb ;pzXs iK fJ; Bkb
nB[;zre wkwfbnK bJh fJZe n?eN.
Gkos rDoki d/ fJeZsot/A ;kb ftZu gzikp oki d/ ftXkB wzvb
d[nkok j/m fby/ nB[;ko fJj n?eN pD/L^
1H (1) fJ; n?eN Bz{ gzikp (p/iawhB/, ;hwKs ns/ S'N/ ekpia fe;kBK
dh GbkJh ns/ pzd'p;s) oki ;oeko dh G'A dh nbkNw?AN n?eN, 2020 fejk
ik ;e/rk.
;zy/g BK ns/
nozG.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUNE 26, 2025
(ASAR 5 , 1947 SAKA)
116
(2) fJj ;oekoh riaN ftZu gqek;as j'D dh fwsh s'A Bkcaia ns/
gqGkth j't/rk.
2H fJ; n?eN ftZu, i/eo gq;zr j'o soQK Bk b'V/,^
(T) "J/eV" dk wsbp j? 4840 tor ria fwDsh tkbh G'A dk y/sol
(n) "nbkNw?AN efw;aBo" dk wsbp j? gzikp G'A wkbhnk n?eN,
1887 (1887 dk gzikp n?eN BzL XVII) nXhB gfjb/ doi/
dk ;jkfJe e[b?eNo, i' fe fJZe T[g^wzvb ftZu T[g^wzvb
w?fi;No/N ti'A skfJBks j?l
(J) "nbkNh" dk wsbp j? G'A dk T[j ekpia ftnesh fi; B{z
nbkNw?AN efw;aBo d[nkok gk; ehs/ j[ew d[nkok G'A nbkN
ehsh rJh j? go wkbeh dk nfXeko BjhA fdZsk j?l
(;) "fB:s fdB" dk wsbp j? iBtoh, 2020 dk gfjbk fdBl
(j) "w[Zy nbkNw?AN efw;aBo" dk wsbp j? fiabQk e[b?eNo iK
fiabQ/ dk fvgNh efw;Bol
(e) "ek;as epiak" dk wsbp j? fe;/ p/iawhB/, ;hwKs iK S'N/
fe;kB iK T[;d/ g{otia d[nkok wkb foekov ftZu doi
fJzdokiK d[nkok ;Ekgs ;oekoh G'A 's/ fB:s fdB 's/ d;
;kb iK fJ; s'A tZX dh w[Zds bJh fBozso ek;as epiakl
(y) "ftZsh efw;aBo" dk wsbp j? gzikp ;oeko dk ftZsh efw;aBo,
wkbl
(r) ";oeko" dk wsbp j? gzikp ;oeko ftZu wkb, w[V t;/pk
ns/ nkcas gqpzXB ftGkrl
(x) "G'A" dk wsbp j? g/Av{ y/so ftZu y/shpkVh tkbh G'A i' oki
;oeko d/ fe;/ ftGkr Bkb ;pzXs iK T[; ftZu fBfjs j?, go
fJ; ftZu j/m^fby/ ;akwb BjhA j'Dr/,^
(i) gzikp :ew[;as ;"dk ;zgZsh (fBgNkok) n?eN, 1976
d[nkok fB:zfsqs fBek;h G'Al
(ii) Bia{b G'A (NqK;co) fB:w, 1956 d/ fB:w 2(;) ftZu
gfoGk;as Bia{b G'Al ns/
(iii) gzikp G'A ;[Xko n?eN, 1972 (1973 dk gzikp n?eN BzL
10) nXhB x'f;as fJikiash oep/ s'A tZX G'A dk tkX{ y/sol
gfoGk;aktK.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUNE 26, 2025
(ASAR 5 , 1947 SAKA)
117
(C) "p/iawhB/, ;hwKs ns/ S'N/ fe;kB" dk wsbp j? fJZe fe;kB,
i', gzikp oki ftZu eqqwtko s"o s/ iawhB dk wkbe BjhA j?, 2H5
J/eV sZe ns/ 2H5 J/eV s'A tZX ns/ 5 J/eV sZe y/shpkVh G'A
dk wkbe j?l
(u) "epia/dko", fi; ftZu T[; d/ g{otia ;akwb jB, dk wsbp j?
ek;as epia/ ftZu fJZe ftneshl
(S) "w[eZoo" dk wsbp j? fJ; n?eN nXhB pDkJ/ fB:wK d[nkok
w[eZool
(i) "g/Av{ y/so" dk wsbp j? T[j y/so i' ;afjoh y/so dk fjZ;k
BjhA j? ns/ fe;/ Brogkfbek iK ;EkBe ;t?̂ ;oekoh ;z;Ek
dh ;hwk d/ nzdo BjhA j?l
(M) "T[g^wzvb w?fi;No/N" dk wsbp j? faiabQ/ ftZu fJZe T[g^wzvb
s/ wkb gq;ak;B dk fJzukoil ns/
(R) "sfj;hbdko" dk wsbp gzikp G'A wkbhnk n?eN, 1887
(1887 dk gzikp n?eN BzL XVII) nXhB fJZe sfj;hb dk
sfj;hbdko.
3H (1) ek;as epia/ ftZu ns/ G'A 's/ ekpia e'Jh p/iawhBk, ;hwKs iK
S'Nk fe;kB fJ; n?eN d/ T[gpzXK d/ nB[;ko gzi J/eV s'A B tZX G'A dh
nbkNw?AN bJh gkso j't/rk.
(2) fJ; n?eN d/ T[gpzXK nXhB G'A dh nbkNw?AN bJh noiah
nbkNw?AN efw;aBo B{z nfij/ sohe/ Bkb fdZsh ikt/rh, fit/A w[eZoo ehsk
ikt/.
4H G'A dh nbkNw?AN bJh gkso doyak;seko d[nkok ndk ehsh ikD
tkbh ehws doyak;s dh sohe 's/ gqufbs y/so bJh e[b?eNo d[nkok
fBoXkos e[b?eNo do d/ nkXko s/ fBoXkos ehsh ikt/rh ns/ nbkNw?AN dh
do j/m^fby/ nB[;ko fBoXkos ehsh ikt/rhL^
nkw ;a/qDh d/ ;hwKs ns/ S'N/ fe;kBK bJhL^
(T) 2H5 J/eV sZe e[b?eNo do dk gzikj gqsh;as
___________________________________________________
G'A nbkNw?AN bJh
gksosk.
G'A dh ehws.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUNE 26, 2025
(ASAR 5 , 1947 SAKA)
118
(n) 2H5 J/eV s'A tZX ns/ e[b?eNo do dk g?Ajm gqsh;as
5 J/eV sZe
___________________________________________________
d't/A ;/qDhnK d/ p/iawhfBnK bJh (nkw ;a/qDh ns/ nB[;{fus iksh ;a/qDh)l ns/
nB[;{fus iksh ;a/qDh d/ w?ApoK bJhL^
___________________________________________________
(T) 2H5 J/eV sZe e[b?eNo do dk shj gqsh;as
___________________________________________________
(n) 2H5 J/eV s'A tZX ns/ e[b?eNo do dk ukbh gqsh;as
5 J/eV sZe
___________________________________________________
5H (1) G'A dh nbkNw?AN bJh noiah gqkgs j'D s/, nbkNw?AN efw;aBo,
sfj;hbdko dh fog'oN ns/ f;cako;aK dh wzr eo/rk.
(2) nbkNw?AN efw;aBo, fi; G'A ;pzXh nbkNw?AN bJh noiah
gqkgs j'Jh j? ;oeko d/ T[; ftGkr d/ ;eZso B{z fi; ftZu G'A fBfjs
j?, ns/ nfij/ sohe/ Bkb, i' w[eZoo ehsk ikt/, B'fN; dh sohe s'A ;Zm fdBK
d/ nzdo yk; fJsokia T[mkT[D bJh, i/ e'Jh j't/, B'fN; G/i/rk.
(3) nbkNw?AN efw;aBo T[g^Xkok (1) nXhB fog'oN ns/
T[g^Xkok (2) nXhB ftGkr d/ fJsokia, i/eo e'Jh j'D, gqkgs j'D s/ ns/
nfijh iKu eoB s/ i' T[j mhe ;wM/, ns/ doyak;seko ns/ ;pzXs ;oekoh
ftGkr d/ fiabQk w[Zyh, fi; ftZu G'A fBfjs j?, dh ;[DtkJh s'A pknd, ekoB
doi eoe/ fbysh j[ew d[nkok fJj fBoXkos eo/rk fe eh G'A nbkN ehsh
ikDh j? ns/ fJ; s'A pknd iK sK w[eZoo sohe/ Bkb ndkfJrh:'r oew
fBoXkos eoe/ G'A nbkN eo/rk iK nbkNw?AN B{z n;theko eo/rkL
p;aos/ e'Jh epia/dko G'A dh nbkNw?AN bJh ngkso j't/rk, i/eo T[j
G'A dk nbkNh iK yohddko j?, fi; dh nbkNw?AN iK spkdbk X'ykXVh iK sZEK
dh rbs fpnkBh iK j'o soQK fe;/ ekoB eoe/ wB;{y ehsh rJh j?.
6H (1) nbkNh nbkNw?AN j[ew gk; j'D d/ shj fdBK d/ nzdo,
fBoXkos e[Zb oew dk gZuh gqsh;as iwQK ns/ G[rskB eo/rk, nfijk Bk eoB
s/ nbkNw?AN wB;{y eo fdZsh ikt/rhL
p;aos/ i/eo e'Jh nbkNh G'A dh nbkNw?AN dk j[ew gk; j'D s'A shj
nbkNw?AN dh
gqfefonk.
ndkfJrh dk
sohek.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUNE 26, 2025
(ASAR 5 , 1947 SAKA)
119
fdBK d/ nzdo fBoXkos ehws dh ;koh oew iwQK eotk fdzdk j?, sK T[j d;
cah;dh S'N dk jZedko j't/rk.
(2) T[g^Xkok (1) nXhB nozGe oew dh ndkfJrh eoB s'A
pknd ndkfJrh:'r pekfJnk oew, nbkNh d[nkok G'A dh nbkNw?AN dh
sohe s'A fszB ;kbK dh w[Zds d/ nzdo S/ pokpo ftnkia ofjs fe;asK ftZu
ndk ns/ iwQK ehsh ikt/rh.
(3) T[g^Xkok (2) d/ fBpzXBK d/ nB[;ko shj fdBK d/ nzdo d/D:'r
oew dh ndkfJrh eoB ftZu n;cab ofjD dh ;{os ftZu, nbkNw?AN oZd
;wMh ikt/rh ns/ nbkN ehsh G'A dk epiak sfj;hbdko d[nkok b? fbnk ikt/
rk i' fJ; dk fBgNkok w[eZoo sohe/ Bkb eo/rk.
7H (1) nbkNw?AN efw;aBo ftukor'uo g{oh ns/ nzfsw oew dh
gqkgsh s/ nbkNh d/ jZe ftZu nbkN ehsh G'A d/ wkbeh nfXeko gqdkB eoB
tkbk fJzsekb Bkwk sewhb eo/rk.
(2) nbkNh dh w"s j'D dh ;{os ftZu, T[; d/ ekB{zBh tko;K B{z
T[;dh irQk dkyb ehsk ikt/rk.
(3) wkbeh nfXekoK dh spdhbh nbkNh d/ jZe ftZu nbkNw?AN
efw;aBo d[nkok sewhb ehs/ rJ/ fJzsekb Bkw/ d/ nkXko s/ nbkNh d/ jZe
ftZu doi ns/ wBia{o ehsk ikt/rk.
8H (1) nbkNw?AN efw;aBo fJ; n?eN dh Xkok 6 dh T[g^Xkok (3)
nXhB wB;{y ;wM/ rJ/ wkwb/ B{z SZv e/, fe;/ nbkNh B{z T[fus iKu ns/
;[DtkJh d/ w"e/ s'A pknd, G'A dh nbkNw?AN B{z wB;{y ns/ ftyzvs eo ;edk
j?, i/eo nbkNw?AN rbs fpnkBh iK X'ykXVh s/ ehsh rJh ;h.
(2) T[g^Xkok (1) nXhB nbkNw?AN wB;{y j'D dh ;{os ftZu
ndk ehsh rJh oew ;oeko e'b iaps j' ikt/rh.
9H fJZe nbkNh iK ;oeko dk fJZe ftGkr, fi; ftZu G'A fBfjs j?,
nbkNw?AN efw;aBo d[nkok T[; d/ iK fJ; d/ nfXekoK B{z gqGkts eoB tkb/
fJZe j[ew s'A ghVQs, j[ew dh sohe s'A shj fdBK d/ nzdo, w[Zy nbkNw?AN
efw;aBo B{z nfij/ o[g ns/ sohe/ ftZu i' w[eZoo ehsk ikt/, nghb eo ;edk
j?L
p;aos/ w[Zy nbkNw?AN efw;aBo T[es shj fdBK dh fwnkd r[iaoB s'A
pknd nghb s/ ftuko eo ;edk j?, i/eo T[j ;zs[;aN j? fe nghbeosk B{z
fJzsekb Bkwk
ikoh eoBk ns/
nbkNh B{z wkbeh
nfXeko gqdkB
eoBk.
nbkNw?AN
wB;{y eoBk.
nghb.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUNE 26, 2025
(ASAR 5 , 1947 SAKA)
120
;w/A f;o nghb dkfJo eoB s'A ekcah ekoBK eoe/ o'fenk frnk ;h ns/ ;Zm
fdBK d/ nzdo fJ; dk ca?;bk eo ;edk j?.
10H ;oeko, fe;/ th ;w/A, nbkNw?AN efw;aBo iK uhca nbkNw?AN efw;aBo
d/ nZr/ fJ; n?eN d/ nXhB bzfps iK fBgNkJ/ rJ/ fe;/ th e/; dk foekov
wzr ;edh j? ns/ fJ; n?eN d/ T[gpzX ns/ fJ; d/ nXhB pDkJ/ rJ/ fB:wK
d/ ;zrs, fJ; d/ ;pzX ftZu fit/A fe fJ; dh okJ/ ftZu e/; d/ jkbksK dh b'V
j?, nfijk j[ew gk; eo ;edh j?L
p;aos/ ;oeko gqGkfts fXo B{z ;[DtkJh dk w"ek fdZs/ fpBK nbkNw?AN
efw;aBo iK uhca nbkNw?AN efw;aBo dh fe;/ th ekotkJh iK j[ew B{z
T[bNkT[D iK o{gG/d eoB bJh fJ; Xkok nXhB e'Jh j[ew gk; BjhA eo/rh.
11H fJ; n?eN d/ nXhB ekotkJhnK d/ ;zukbB dh gqfefonk nfij/
sohe/ ftZu j't/rh i' w[eZoo ehsh ikt/.
12H fJ; n?eN ftZu ;gZ;aN s"o s/ j'o soQK T[gpzXs B{z SZv e/, fJ; n?eN
nXhB nbkNw?AN efw;aBo, uhca nbkNw?AN efw;aBo iK ;oeko d[nkok gk;
ehsk frnk j[ew nzsw j't/rk ns/ dhtkBh ndkbs d/ fe;/ th wkwb/ d/ ;pzX
ftZu fe;/ th w[eZdw/ iK ekotkJhnK B{z ;[DB dh nfXekosk fi; ;pzXh T[es
nEkoNhnK B{z fJ; n?eN d[nkok iK fJ; d/ nXhB ;aestkB ehsk frnk j?,
B{z o'e fdZsk ikt/rk.
13H fJ; n?eN d/ nB[;oD ftZu B/e^Bhsh Bkb ehsh rJh iK ehsh ikDh
fusts iK ehsh rJh ekotkJh iK fe;/ rZb pko/ fJ; n?eN nXhB ezw eodh
;oeko iK fe;/ nfXekoh iK nEkoNh d/ fto[ZX dktk iK j'o ekB{zBh ekotkJh
BjhA j' ;e/rh.
14H (1) ;oeko, ;oekoh riaN ftZu nfX;{uBk d[nkok, fJ; n?eN
d/ gq:'iBK B{z f;o/ ukVQB bJh fB:w pDk ;edh j?.
(2) yak; eoe/ ns/ g{otrkwh ;aeshnK dh ftnkgesk s/ gqshe{b
gqGkt gkJ/ fpBK, nfij/ fB:w fJ; n?eN d/ nXhB j/mK fby/ ;G ftf;anK iK
T[BQK ftZu'A fe;/ bJh T[gpzX eo ;eDr/, noEksL^
(T) nbkNw?AN bJh fJ; n?eN nXhB G'A d/ fe;/ gkso epia/dko
d[nkok noiah d/D bJh cakowl
(n) sfj;hbdko d[nkok fJ; n?eN nXhB G'A dh nbkNw?AN bJh
fusts nbkNh dh jZedkoh s/ ftuko eoB bJh ns/ G'A dh
Biao;kBh.
gqfefonk.
j[ew dk
nzfsweoD
ns/ dhtkBh
ndkbsK dh
nfXekosk s/
o'e.
B/e Bhsh Bkb
ehsh ekotkJh
dk pukT[.
;oeko dh
fB:w pDkT[D
dh ;aesh.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUNE 26, 2025
(ASAR 5 , 1947 SAKA)
121
ehws dh rDBk eoB ns/ fBoXkos eoB bJh iKu eoB dk
sohek ns/ iakpskl
(J) S/ wkf;e fe;asK ns/ jo/e fe;as dh oew (G'A dh nbkNw?AN
bJh fBoXkos ehws d/ nozGe gZuh gqsh;as dh ndkfJrh
s'A pknd) dh ndkfJrh ns/ iwQK eoB dk iakpskl
(;) fJ; n?eN dh Xkok 6 nXhB nbkNw?AN oZd j'D dh ;{os ftZu
nbkNw?AN bJh ndk ehsh oew dh tkg;h dk iakpskl
(j) T[; G'A d/ fBgNko/ dk iakpsk i' nbkNh tZb'A ndkfJrh eoB
ftZu n;cab ofjD s'A pknd w[V epia/ ftZu b? bJh iKdh j?l
(e) fJ; n?eN nXhB ekotkJhnK dk ;zukbD eoB bJh
ngDkfJnk ikD tkbk iakpskl ns/
(y) e'Jh j'o wkwbk i' fBoXkos ehs/ ikD dh b'V j?, iK ehsk
ik ;edk j?.
15H (1) i/ fJ; n?eN d/ T[gpzXK B{z gqGkth pDkT[D bJh e'Jh emBkJh
g?dk j[zdh j?, sK ;oeko, ;oekoh riaN ftZu gqekf;as j[ew d[nkok, nfij/
T[gpzX pDk ;e/rh i' fJ; n?eN d/ T[gpzXK Bkb ;zrs j'D, i' T[; B{z T[;
emBkJh B{z d{o eoB bJh iao{oh iK jkbks nB[;ko T[fus gqshs j'DL
p;aos/ fJ; n?eN d/ nozG dh sohe s'A d' ;kb dh w[Zds r[iaoB fgZS'A
fJ; n?eN nXhB e'Jh nfijk j[ew BjhA ehsk ikt/rk.
(2) fJ; Xkok nXhB ehsk frnk jo/e j[ew T[; d/ ehs/ ikD
fgZS'A fizBh S/sh j' ;e/, oki ftXkB wzvb nZr/ oZfynk ikt/rk.
16H fJj n?eN fJ; d/ nozG dh sohe s'A d' ;kbK dh w[Zds bJh Bkcaia
oj/rkL
p;aos/ fJ; n?eN d/ ;a[o{{ j'D dh sohe s'A d' ;kbK d/ r[iaoB s/ fJ;
n?eN d/ nXhB ;a[o{ ehsh iK bzfps e'Jh th ekotkJh fJ; d/ nzsw ;zg{oB
j'D sZe T[;/ soQK ikoh oj/rh fit/A fe fJj n?eN ysw BjhA j'fJnk.
17H sZs;w/A Bkcaia fe;/ j'o ekB{zB, fB:w iK Bhsh ftZu iK fe;/ ndkbs
d/ ca?;b/ iK fvroh ftZu doi n;zrs fe;/ rZb d/ j[zfdnK j'fJnK th fJ;
n?eN d/ T[gpzX gqGkth j'Dr/.
18H (1) gzikp oki ;oekoh G'A dh nbkNw?AN n?eN, 2016 (2016 dk
gzikp n?eN BzL 54) oZd j' ikt/rk.
emBkJhnK d{o
eoB dh ;aesh.
fJ; n?eN d/
bkr{ j'D dh
w[Zds.
n?eN dk gow
gqGkth j'Dk.
oZd eoBk.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUNE 26, 2025
(ASAR 5 , 1947 SAKA)
122
(2) nfij/ oZd eoB d/ j[zfdnK j'fJnK th^
(T) oZd ehs/ n?eN d/ fe;/ T[gpzXK d/ nB[;oD ftZu gk; ehs/
fe;/ j[ew iK ehsh e'Jh rZb iK e'Jh ekotkJh fJ; soQK oZd
ehs/ n?eN d/ T[gpzXK nXhB ehsh rJh, ehsh ikDh iK ehsh
rJh ;wMh ikt/rhl ns/
(n) oZd ehs/ n?eN d/ T[gpzXK nXhB bzfps e'Jh ekotkJh T[;/
sohe/ Bkb ikoh oj/rh fit/A T[j n?eN oZd BjhA j'fJnk ;h.
wBdhg gzB{,
gqw[Zy ;eZso, gzikp ;oeko
ekB{zBh ns/ ftXkfBe eko^ftjko ftGkr.
3431/6-2025/Pb. Govt. Press, S.A.S. Nagar.